Hiware Bazar | नगर : आदर्श गाव हिवरे बाजार ( Hiware Bazar ) येथे नवरात्रोत्सवाच्या सातव्या माळेनिमित्त मुंबादेवी मंदिरात झालेल्या ग्रामसभेत २०२६-२७ चा पाण्याचा ताळेबंद सादर करण्यात आला. नवरात्रोत्सवात पाण्याचा ताळेबंद मांडण्याची परंपरा गावाने सलग २२ व्या वर्षीही कायम ठेवली. यावेळी बोलताना अहिल्यानगरचे धर्मादाय उपआयुक्त नवनाथ जगताप यांनी, पावसाचा हिशेब मांडून त्यानुसार पाण्याचे नियोजन करणारे हिवरे बाजार हे देशातील पहिले गाव असल्याचे प्रतिपादन केले.
नक्की वाचा : ‘माजदा आर्ट फाउंडेशन’ राष्ट्रीय कला स्पर्धेत अहिल्यानगरच्या नुरील भोसले यांच्या चित्रास द्वितीय क्रमांक
ग्रामसभेचे आयोजन ( Hiware Bazar )
या ग्रामसभेला आदर्श गाव योजनेचे कार्याध्यक्ष पद्मश्री पोपटराव पवार, भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणेचे आयुक्त रवींद्र खेबुडकर, उपसंचालक ऋषिराज गोसकी, तहसीलदार मिलिंद कुलथे, सहायक पोलीस निरीक्षक गणेश वारुळे, नायब तहसीलदार अभिजित वांढेकर, वरिष्ठ भूवैज्ञानिक सोहम साळुंखे, विस्तार अधिकारी चंद्रकांत खाडे, अॅड. विक्रम वाडेकर, नगर तालुका पत्रकार संघाचे अध्यक्ष सुनील चोभे, नितीन देशमुख आणि लैलेश बारगजे आदी उपस्थित होते.
नवनाथ जगताप म्हणाले, हिवरे बाजारने पावसाचे मोजमाप करून पाण्याचा ताळेबंद मांडण्याची पद्धत प्रत्यक्षात राबवून दाखवली. त्यानंतर महाराष्ट्रातील इतर गावांनाही अशा प्रकारचे नियोजन करता येऊ शकते, याचा विश्वास निर्माण झाला. गावांच्या विकासासाठी राबविण्यात आलेल्या स्वच्छता आणि विविध शासकीय अभियानांमध्येही हिवरे बाजारने महत्त्वाची भूमिका बजावली. नेतृत्वाला ग्रामस्थांची भक्कम साथ व शासकीय यंत्रणेचे पाठबळ व पत्रकारितेची सकारात्मक मांडणी यामुळेच हिवरे बाजारने विकासाचा आदर्श निर्माण केला आहे.
🪀 अहिल्यानगर जिल्ह्यातील अपडेट्स मिळविण्यासाठी क्लिक करा
📲 https://chat.whatsapp.com/GuIoV5EQN6PEvBPT69TR0a
शेतीचे नियोजन ( Hiware Bazar )
सध्या एल निनोच्या प्रभावामुळे दुष्काळाचे संकट गडद होण्याची शक्यता असताना पाण्याचा ताळेबंद मांडणे आणि त्यानुसार पीकपद्धतीचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. हिवरे बाजारमध्ये बोअरवेलवर निर्बंध आणि उसाचे क्षेत्र नसणे, हे गावाने सामूहिक हिताला दिलेले महत्त्व दर्शवते. इतर गावांनीही पाण्याच्या उपलब्धतेचा विचार करून शेतीचे नियोजन करावे, असे आवाहन त्यांनी केले.
भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणेचे आयुक्त रवींद्र खेबुडकर यांनी दूरदृश्य प्रणालीद्वारे संवाद साधला. ते म्हणाले, हिवरे बाजारने पाण्याचा ताळेबंद तयार करून त्यानुसार केलेल्या नियोजनामुळे दुष्काळी परिस्थितीतही पाण्याचे व्यवस्थापन करणे शक्य होत आहे. गावाच्या शिवारात पडणारा पाऊस आणि उपलब्ध पाण्याचा अभ्यास करून पीकपद्धती ठरविल्यास भविष्यात पिण्याचे पाणी, शेती आणि जनावरांच्या चाऱ्याचे नियोजन अधिक प्रभावीपणे करता येईल.
पद्मश्री पोपटराव पवार यांनी गावाच्या पाणी स्थितीची माहिती देताना सांगितले की, नवरात्री उत्सव अनादीकाळापासून असून त्यात पाण्याची गुणवत्ता,बियाण्याची उगवणक्षमता व ९ माळी म्हणजे परागीकरण म्हणून नवरात्री उत्सव हा मानवी भवितव्याची पाणी व आरोग्य सुरक्षितेची परंपरा आहेत त्याला फक्त भक्ती व पूजेचे स्वरूप दिले आहे. हिवरे बाजारने नवरात्र भक्तीला कृषीची जोड दिली त्यामुळेच हिवरे बाजार पर्यावरणसंतुलित दारिद्र्यमुक्त गाव झाले आहे.सन १९९५ पासून हिवरे बाजारमध्ये पाण्याच्या ताळेबंदाच्या आधारे पीकपद्धतीचे नियोजन केले जात आहे. गावात एकूण ४३९ विहिरी असून, त्यापैकी ४३० विहिरींना सध्या पाणी आहे, तर नऊ विहिरी कोरड्या पडल्या आहेत. गावातील सहा हातपंपांपैकी एका हातपंपातच सध्या पाणी येत आहे. सार्वजनिक नळपाणीपुरवठ्याच्या विहिरीतही पाणी उपलब्ध असून, प्रत्येक कुटुंबाला दोन दिवसांतून एकदा ५०० लीटर पाणी दिले जात आहे.गेल्या २० वर्षात नळपाणीपुरवठा योजनेवर दुरुस्तीचा खर्च अवघा ८० हजार असून पाणीयोजना महिला चालवितात.
यंदा अत्यल्प पाऊस झाल्याने ग्रामस्थांनी खरीप हंगामातील कांद्याची रोपे जगविण्यासह जनावरांसाठी पिण्याचे पाणी आणि फळबागा टिकविण्यासाठी प्रयत्न केले. गावात तीन ठिकाणी पर्जन्यमापक बसविण्यात आले आहेत. गिरिमहाराज मंदिर परिसरात ४६.७ मिलिमीटर, चोपाळा येथील गणपती मंदिर परिसरात २२.४ मिलिमीटर, तर निंबाचा मळा येथे ५३.६ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली. या नोंदींनुसार गावातील सरासरी पर्जन्यमान ४०.९ मिलिमीटर आहे. शेजारील चास आणि केडगाव शासकीय मंडळांत अनुक्रमे ५१.१ आणि ५६.१ मिलिमीटर पाऊस नोंदविण्यात आला आहे.
हिवरे बाजारच्या इतिहासातील हे सर्वांत कमी पर्जन्यमान असल्याचे नमूद करत पवार म्हणाले की, उपलब्ध पाण्याचे काटेकोर नियोजन केल्यामुळे जानेवारी-फेब्रुवारीपर्यंत गावाला बाहेरून पाणी आणण्याची गरज भासणार नाही, असा अंदाज आहे. भूजलाचा अनियंत्रित उपसा करून आर्थिक समृद्धी मिळविण्याचा हव्यास कमी केला आणि सामाजिक शिस्त पाळली, त्यामुळेच गावाला या संकटाचा सामना करणे शक्य होत आहे.
सन २०२६-२७ च्या पाण्याच्या ताळेबंदानुसार, चार दिवसांत झालेल्या ४०.९ मिलिमीटर पावसातून गावाच्या शिवारात सुमारे ३९.९५ कोटी लीटर पाणी उपलब्ध झाल्याची नोंद आहे. त्यापैकी गावाच्या वापरासाठी २७.०५ कोटी लीटर पाणी उपलब्ध असल्याचे सादरीकरणात नमूद करण्यात आले. गावाच्या विविध गरजांसाठी वार्षिक ३५.२३ कोटी लीटर पाण्याची आवश्यकता असल्याने उपलब्धता आणि गरज यामध्ये तूट निर्माण झाली आहे. त्यामुळे पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरणे आणि पिकांचे नियोजन उपलब्ध पाण्यानुसार करणे अत्यावश्यक आहे.
पाण्याच्या अंदाजपत्रकात लोकसंख्या आणि जनावरांच्या पिण्याच्या पाण्यासाठी ७.७१ कोटी लीटर, खरीप पिकांसाठी २७ कोटी लीटर, रब्बी पिकांसाठी १२६.५ कोटी लीटर, प्रस्तावित उन्हाळी पिकांसाठी २४ कोटी लीटर, बारमाही पिकांसाठी २१ कोटी लीटर आणि इतर वापरासाठी ०.५४ कोटी लीटर पाण्याची गरज नमूद करण्यात आली आहे. तथापि, या उपघटकांची बेरीज आणि एकूण वार्षिक गरजेची नोंद यामध्ये तफावत दिसत असल्याने अंतिम प्रसिद्धीपूर्वी आकडेवारीची पडताळणी आवश्यक आहे. ताळेबंदात भविष्यासाठी ८.१७ कोटी लीटर पाण्याची तूट दर्शविण्यात आली असून, मागील वर्षी साठविलेल्या २.६८ कोटी लीटर राखीव भूजलाचा वापर करून पिण्याच्या पाण्याची गरज भागविण्याचे नियोजन करावे लागणार आहे.
तहसीलदार मिलिंद कुलथे यांनीही हिवरे बाजारच्या जलसंवर्धन आणि वनसंवर्धनाच्या कामाचे कौतुक केले. गावाने सामूहिक निर्णय घेतले आणि त्यांची शिस्तबद्ध अंमलबजावणी केली, तर मोठे परिवर्तन घडू शकते, याचे हिवरे बाजार हे उदाहरण असल्याचे त्यांनी सांगितले.
या ग्रामसभेला सरपंच विमल ठाणगे, विविध कार्यकारी सेवा सहकारी संस्थेचे उपाध्यक्ष रामभाऊ चत्तर, बाबासाहेब गुंजाळ, सखाराम पादीर सर यांच्यासह ग्रामस्थ, तरुण मंडळ आणि महिला मोठ्या संख्येने उपस्थित होत्या.
